BIBLIJNA SATYRA PRZECIW OBCYM BÓSTWOM 

W wielu okresach historii Izraela konieczność przeciwstawienia się bałwochwalstwu była szczególnie paląca, chociaż walka o czystość religii towarzyszyła w zasadzie wszystkim czasom.
	W okresie podzielonego królestwa szczególną postacią jest prorok Eliasz, który zmagał się z kultem Baala (por. 1 Krl 18). Po upadku państwa północnego pozostało jedynie państwo judzkie, niewielki bastion umacniającej się i krzepnącej religii, otoczony przez wiele innych narodów z ich religiami, których wpływy dają się szczególnie odczuć.
	W Księdze Ezechiela znajdujemy opisy bałwochwalstwa, które przeniknęło w samo serce religii Izraela, do świątyni jerozolimskiej (Ez 8, 7-17).
	Niewierność narodu i bałwochwalstwo, któremu ulegał, stały się przyczyną upadku, zburzenia Jerozolimy z jej świątynią i deportowania ludności do Babilonu.
	Te wydarzenia w świadomości ówczesnych ludzi zdawały się przemawiać na korzyść bóstw pogańskich. One bowiem dały swym wyznawcom zwycięstwo, a lud Jahwe został pokonany, co mogło świadczyć o słabości ich Boga. Jeżeli Jahwe nie obronił swego ludu od inwazji babilońskiej, która dokonywała się pod opieką babilońskiego boga Marduka, to wydawało się, że Marduk jest potężniejszym bóstwem od Jahwe i służba Mardukowi była bezpieczniejsza. Trzeba było wielu pouczeń Jeremiasza i Ezechiela, aby przekonać ludzi, że niewola nie jest wynikiem słabości Jahwe, ale karą za grzechy niewierności i bałwochwalstwa.
	
	List Jeremiasza nawiązuje do fascynacji formami kultu pogańskiego, inną pokusą, obserwowaną w czasie niewoli, ale także przed nią i po niej, była atrakcyjność pogaństwa, wynikająca z jego laksyzmu obyczajowego. Niezwykłą siłę przyciągania miały sakralna prostytucja i orgie seksualne, dokonujące się w świątyniach na cześć bóstw.

	Szczególnym czasem walki z bałwochwalstwem stał się więc okres niewoli babilońskiej, ale również po niej, wśród Izraelitów, którzy powrócili do ojczystego kraju, nie przestały działać przyczyny, powodujące indyferentyzm i synkretyzm religijny.
	Czas po niewoli, czas odbudowy był czasem walki o prawdziwy kult Jahwe. W większym stopniu zapotrzebowanie na skuteczne metody przeciwstawiania się bałwochwalstwu wystąpiło wśród Żydów, którzy pozostali w kraju wygnania i rozproszyli się z niego, tworząc diasporę. Zwłaszcza wśród osadników zamieszkałych w Aleksandrii wyraźne były zmagania z pogaństwem, programowo propagowanym przez kulturę hellenistyczną i renesans religii greckiej.
	Natomiast w Ziemi Izraela okresem pod tym względem przełomowym były czasy prześladowań za Antiocha IV Epifanesa. W tym czasie powstała Księga Daniela, w której znów powraca motyw walki z bałwochwalstwem. 

	Wspomniana walka przybierała różne formy, bardzo często taką formą była satyra. Wyśmiewając pogańskie bóstwa i ich wyobrażenia, szydząc z zabobonnej wiary w to, co zostało wyrzeźbione ręką człowieka. Obrońcy jedyności Jahwe podkreślali złudność nadziei pokładanych w obcych bogach.
	Satyra, która jest szczególnym gatunkiem literackim, pojawia się zatem jako wyraz zmagania się z bałwochwalstwem. Pokazuje ona przede wszystkim nicość bóstw, które są niczym wobec Boga, KTÓRY JEST.

Satyra jako gatunek literacki

	Bardzo zasadniczy dla Pisma Świętego problem obrony monoteizmu i zwalczania bałwochwalstwa przedstawiony jest w Biblii na różne sposoby. Jednym z nich, bardzo wymownym i przemawiającym nie tylko do rozumu, ale także do wyobraźni, jest satyra.
	Satyra od łacińskiego słowa satura, znaczącego dosłownie mieszanina, jest to utwór, który ośmiesza lub piętnuje ukazywane w nim zjawiska, a więc wady i przywary ludzkie, obyczaje, osoby, grupy, stosunki społeczne, postawy światopoglądowe, orientacje polityczne, instytucje życia publicznego, sposoby zachowań i mówienia.
	Satyra jest wyrazem krytycznego stosunku autora do rzeczywistości. Ze względu na krytykowaną w satyrze rzeczywistość literaturoznawcy wyróżniają satyrę abstrakcyjną, interwencyjną, konkretną, literacką, obyczajową lub społeczno - historyczną. Obok tych typów satyry można również umieścić tę, którą pragniemy się zająć, a która zwraca się swoim ostrzem przeciw bałwochwalstwu, można ją nazwać satyrą przeciw bóstwom pogańskim. Choć nie została wymieniona w pracach literaturoznawczych, na terenie Starego Testamentu jest wielokrotnie stosowna, jak w dalszym toku tego opracowania zostanie to pokazane.

	Satyra znana była w starożytności jako odrębny gatunek literacki, a od wieku osiemnastego stanowi raczej pewien styl wypowiedzi, reprezentowany w utworach o różnych gatunkach literackich. Postawa autora wobec opisywanych faktów może w satyrze przyjmować dwojaką postać. Jedni satyrycy są moralistami, którzy, stosując ten styl wypowiedzi, pouczają, a więc w tym znaczeniu satyra należy do literatury dydaktycznej. Z drugiej strony są satyrycy malarze, którzy bawią się epicką barwnością życia. W tym wypadku wypowiedź satyryczna wyraża krytyczny stosunek autora do określonych zjawisk życia, wyrasta z poczucia niestosowności, szkodliwości czy absurdalności pewnych sytuacji; nie proponuje jednak żadnych rozwiązań pozytywnych, wzorów lub ideałów, jej naturalnym żywiołem jest ośmieszająca negacja. W związku z tą jednostronnością satyry zwykło się mówić, że przedstawia ona rzeczywistość w „krzywym zwierciadle”.
	Satyra przeciw bałwochwalstwu w Piśmie Świętym wyraża jego niestosowność, szkodliwość i absurdalność, nie jest jednak tylko ośmieszającą negacją, chodzi tu bowiem o polemikę z bałwochwalstwem, a pouczenie na temat bezwartości bóstw ma prowadzić do uznania i uczczenia prawdziwego Boga.
	Satyra, której cechą charakterystyczna jest przedstawienie rzeczywistości w sposób uszczypliwy i ośmieszający, zazwyczaj w ten sposób przedstawia wady społeczne lub indywidualne. W interesującym nas przypadku satyry skierowanej przeciw fałszywym bogom, będzie to uszczypliwe i ośmieszające przedstawienie tych bóstw oraz ich wizerunków. Satyra będzie ośmieszać, a przez to moralizować. Ten, kto zachwyca się idolem i zachwyca go wspaniała forma pogańskiego kultu, w satyrze ma spotkać się z ośmieszeniem tego, co ma tylko pozory wielkości i wspaniałości. Równocześnie powinien umocnić się w przekonaniu, że jeżeli wszystkie bóstwa są nicością, to jedynie Bóg Izraela istnieje i może stać się dla człowieka oparciem.
	Dlatego okresy, w których walka z bałwochwalstwem była szczególnie nasilona, charakteryzują się także zastosowaniem satyry, skierowanej przeciw bałwochwalstwu i tym samym ugruntowującej monoteizm.

	Satyra jako gatunek literacki zastosowany w Piśmie Świętym, podobnie jak inne gatunki, wymaga odpowiedniego zinterpretowania dla wyprowadzenia właściwej myśli hagiografów, których słowami Bóg przemawia do ludzi.